Çay-Kur’un TVF’ye devrinden sonra, kurum yöneticilerine sağlanan maddi avantajlar ve reklam harcamaları belirli aralıklarla TBMM gündemine gelmişti. Sayıştay raporunda kurumun reklam ve tanıtım harcamalarına ilişkin bir veri yer almıyor. Buna karşılık personel sayısında yüzde 9,2 oranında bir azalma gerçekleşmesine rağmen, personel harcamaların 2024 yılında önceki yıla göre yüzde 72 artarak, 6,6 milyar liraya yükseldiği kayda geçti.
Bundan dokuz yıl önce Türkiye Varlık Fonu’na (TVF) devredilen Çaykur, 2024 yılında 154 milyon 353 bin TL kar etti. Buna karşılık, faaliyet karlılığı bir önceki yıla göre 10,6 puan geriledi.
Çaykur’un hesaplarını denetleyen Sayıştay’ın 2024 yılı raporunda, kurumun borçlanma ihtiyacını ve finansman giderlerinin bir sarmal haline geldiği vurgulanıyor. Borçlanma ihtiyacının yüksekliği nedeniyle finansman giderlerinin sonucu olumsuz etkilediği tespitine yer verilen raporda, 2024 yılında farklı bankalardan 19,7 milyar TL ticari banka kredisi kullanan ve 15,9 milyar TL kredi ana para geri ödemesi yapan Çaykur’un, kredi borcunun (2024 dönem sonu itibariyle), 9,6 milyar TL olduğu belirtildi.
“Kalıcı hale geldi”
Sayıştay raporunda Çaykur’un finansman darboğazı irdelenirken, dikkat çeken şu değerlendirme yapılıyor:
“Kuruluş, başlangıçta yaş çay yaprağı alım bedellerini ödemek için yılın belirli zamanlarında borçlanma ihtiyacı duyarken, devamlılık göstermeye başlayan işletme faaliyeti zararlarının finansmanı nedeni ile giderek yılın tamamına yayılan ve genel nitelikte, kalıcı bir borçlanma ihtiyacı doğmuştur.”
Kredi borçlarıyla ilgili ayrıntılı bir tabloya da yer verilen raporda, borç tablosunun Çaykur’un TVF’ye devir tarihi olan 2017’nin ertesi yılı 2018’den başlatılması dikkat çekiyor. Ertesi yıla devreden bakiyenin 2024’te en yüksek düzeye ulaştığı kaydedilen ilgili bölümde, “Borçlanma sarmalının kırılabilmesi için işletme faaliyeti kârının artırılmasına ve kredi kullanma ihtiyacının azaltılmasına yönelik tedbirlerin alınması ve bu suretle daha az kredi kullanılması gerekmektedir” denildi.
Zam zamanlaması doğru değil
Çaykur’un 2024 yılı denetim raporunda Sayıştay’ın, çay fiyatlarıyla ilgili diğer “Bulgu” başlığı, zarar tablosuyla ilgili fikir veriyor. Çay fiyatlarının “güncellenmesiyle” ilgili dönemin, karlılığı olumsuz etkilediğine dikkat çekilen “BULGU 7.3.2”de, şu analiz yer alıyor:
“Çaykur Yönetim Kurulu mevzuat hükümlerinin kendisine verdiği yetkiye dayanarak paketli çay grubunda 04.07.2024 tarih 2024/171 sayılı kararıyla yüzde 22 ve 06.09.2024 tarih 2024/204 sayılı kararıyla yüzde 18 oranında artış yapmıştır. Yapılan artış miktarı kümülatif olarak yüzde 43,96 gerçekleşmiştir.
2024 yılı çay fiyatı güncellemeleri sadece temmuz ve eylül aylarında yapılmıştır.
Çaykur, Ocak-Haziran döneminde 55.958 ton çay satarak 7.506.722.448 TL gelir elde ederken, temmuz-aralık döneminde 76.117 ton çay satışıyla 13.798.807.776 TL gelir sağlamış ve yıl genelinde toplam 132.075 ton çay satışı karşılığında 21.305.530.224 TL gelir elde etmiştir. Ocak-Haziran aylarında yapılan satışlar, fiyat güncellemelerinden önceki eski fiyatlar üzerinden gerçekleştirilmiştir.
Çaykur Yönetim Kurulu’nun, paketli çay fiyatlarını mali yılın başında, ekonomik koşullara uygun şekilde, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda güncellemesi, ocak-haziran döneminde satılan çaydan daha yüksek gelir elde edilmesini sağlayacaktır."
Personel azaldı, harcama arttı
Çaykur’un TVF’ye devrinden sonra, kurum yöneticilerine sağlanan maddi avantajlar ve reklam harcamaları belirli aralıklarla TBMM gündemine gelmişti. Sayıştay raporunda kurumun reklam ve tanıtım harcamalarına ilişkin bir veri yer almıyor. Buna karşılık personel sayısında yüzde 9,2 oranında bir azalma gerçekleşmesine rağmen, personel harcamaların 2024 yılında önceki yıla göre yüzde 72 artarak, 6,6 milyar liraya yükseldiği kayda geçti.
https://t24.com.tr/yazarlar/cigdem-toker/caykur-finansman-darbogazi-sarmalinda,53113
