Uluslararası Şeffaflık Örgütü her senenin ilk aylarında “Yolsuzluk Algı Endeksi”ni açıklar. Bu seneki endeks dün açıklandı: 2025 yılında Türkiye’nin puanı 100 üzerinden 31’e düşmüş, sıralamadaki yeri de 182 ülke arasında 124’e inmiş.
2024 endeksinde puanımız 34, sıralamadaki yerimiz 107 idi. Bir yılda 34 puan’dan 31 puana, 107. Sıradan 17 puan düşüşle 124. Sıraya inmişiz.
Dikkatinizi çekerim; gerek hukuk endeksi, gerek basın ve akademik özgürlükler endeksi ve gerekse yolsuzluk algı endeksinde Türkiye’nin üzerine giderek “üçüncü dünya ülkesi” gölgesi düşüyor.
Bu gölge, ekonomide yatırım güvenliğini bozar. Uluslararası itibarımıza zarar verir. Ülkeye yatırım gelmemesinin sebeplerinden biri bu.
2013’TEN BU YANA
Artık “bizi kıskanıyorlar, dış üçler bizi karalıyor” gibi lafların, yaşanan tecrübeler karşısında inandırıcılığının kalmamış olması gerekir… Çünkü endekslerdeki tespitleri hayatımızda da yaşıyoruz.
Moody’s, Fitch gibi kuruluşların Türkiye’yi “yatırım yapılabilir ülke” ilan etmesine giden yıllar Türkiye’nin reform yıllarıydı.
Bu kuruluşlar dolarizasyonu, bütçe açıklarını, dış açıkları, tüketimi göstererek “kötü gidiyorsunuz” diye raporlar yayınladığında, seçim ekonomisinin sahte cennetinde “dış güçler” söylemine inananlar hiç de az değildi.
Yaklaşan krizi uyaran kendi iktisatçılarımıza da “mandacı iktisatçılar” demiştik.
Eleştiri ve uyarıların gerçekliği, enflasyonun patlamasıyla görüldü; hem de artık dünyada benzeri kalmamış korkunç bir enflasyon!
Yolsuzluk sorunu da böyle…
2013 yılında Avrupa Konseyi’nin İlerleme Raporu’nda Türkiye’nin yolsuzlukla mücadele amacıyla yaptığı düzenlemeler takdirle ifade ediliyor, “hala eksiklikler var, daha fazla irade gösterilmelidir” deniliyordu.
2013 yılında Yolsuzluk Algı endeksindeki puanımız 50 puandı, Balkan ülkelerinden iyi durumdaydık.
Bozulmanın işaretleri 2014 ve 2015’lerde görülür şekilde ortaya çıkmaya başladı.
RAPORLARIN DİLİ
İç politikada Davutoğlu hükümetinden sonra “yolsuzlukla mücadele” bölümlerinin hükümet programlarından çıkarılması önemli bir işaretti.
“Siyasi Etik Kanunu” AK Parti’nin 2007 Seçim Bildirisi’nde yer alıyordu; orada kaldı. Bakan Lütfi Elvan Nisan 2016’de Meclis’e getirmek istedi, başaramadı, yine kaldı.
Yolsuzluk Algısı endekslerindeki bozulma da o dönemde başladı. 2013’te 50 olan puanımız, 2016’da 41’e indi.
Avrupa Konseyi’nin İlerleme Raporlarında da uzunca bir müddettir, yolsuzluk mücadele eksikliğinden bahsedilmekte, Türkiye’nin bu yolda hangi kanunları çıkarması, hangi uluslararası kuralları hayata geçirmesi gerektiği anlatılmaktadır.
İşte 2025 Raporundan bir tek paragraf:
“Yolsuzlukla etkili bir şekilde mücadele etmeye yönelik net bir siyasi irade ve vizyonu yansıtan, güvenilir ve gerçekçi bir eylem planıyla desteklenen bir yolsuzlukla mücadele stratejisi geliştirmesi gerekmektedir.”
Aynı rapor İBB soruşturmaları konusunda ise şöyle diyor:
“Büyük şehirlerde ve ilçelerde muhalif partilerden seçilmiş belediye başkanlarına karşı üst düzey yolsuzluk davaları açılırken, büyük şehirlerde hâlihazırda veya önceden iktidar partisinden seçilmiş yetkililere karşı hiçbir soruşturma açılmamıştır.”
İktidarın temel saiki yolsuzlukla mücadele değil, muhalefeti silkelemek.
Onun için endekste sürekli aşağı gidiyor.
DEMOKRASİ YETMEZ
Kanunu Süleyman zamanında üç kıtadaki devletin memurlarının sayısı 5 bin civarında tahmin ediliyor. Ne Milli Eğitim ne Bayındırlık bakanlıkları vardı, ne de “kamu ihalesi” kavramı.
Bugün kamu personel sayısı 5.5 milyondur. Partizanca reflekslerle şişirilmiştir ama modern devletin pek çok kamu görevi vardır ve ancak kurumlarla ve kurallarla yönetilebilir. Kurumları zayıflarsa, kuralları yetersiz kalır veya uygulanmazsa “güç bozar, mutlak güç mutlaka bozar.”
Modern devlette bozulma daha büyük olur. Onun içindir ki “demokrasi” demek yetmez. Buna mutlaka “kuvvetler ayrılığı, denetim denge, şeffaflık, hesap verirlik” gibi değerleri eklemek, bunların güçlü kurumlarını inşa etmek gerekir.
Yoksa demokrasi bir “seçim kazanma becerisi”ne, güç oyununa döner, cezasını to;lum çeker.
https://www.karar.com/yazarlar/taha-akyol/yine-yolsuzluk-sorunu-1606843
